Lekcja 13: Określniki dzierżawcze i wskazujące

Część 1: Z czym zgadza się francuski zaimek?

Polski mózg wie tak: „mój" zgadza się z posiadaczem i z rzeczownikiem. Moja siostra — sygnał 1: posiadacz = ja (moj-), sygnał 2: siostra = ż (-a).

Francuski wyrzuca pierwszy sygnał. Mon / ma / mes mówi tylko o rzeczowniku:

• mon père — mój ojciec (père m)
• ma mère — moja matka (mère ż)
• mes parents — moi rodzice (l.mn.)

Po francusku rzeczownik nigdy nie deklinuje końcówki, więc determinant też nie ma się o co zaczepić. Mojej książki (D. ż.) i moja książka (M. ż.) — to po francusku zawsze mon livre (uwaga: livre jest męski po francusku — pierwsza pułapka rodzaju, nie z polskiego).

Część 2: Pełna tabela — jeden posiadacz

• mon frère / ma sœur / mes parents
• ton oncle / ta tante / tes cousins
• son fils / sa fille / ses enfants

W l.mn. (mes / tes / ses) rodzaj znika — jedna forma na męski i żeński. Polak ma to inaczej (moi bracia vs moje siostry); francuski jest prostszy.

Część 3: PUŁAPKA — son ≠ jego, sa ≠ jej

To kluczowy punkt. Wbij w głowę:

Francuskie son / sa / ses zgadza się z rzeczownikiem posiadanym, NIE z posiadaczem.

Polski daje informację o płci posiadacza w samym zaimku („jej kot" / „jego kot"). Francuski tego nie robi:

Z francuskiej formy nie wyczytasz, czy posiadacz jest mężczyzną czy kobietą — to wynika z kontekstu.

Typowy błąd Polaka: chcesz powiedzieć „ona ma swoją przyjaciółkę". Myślisz: „ona" → kobieta → sa. Mówisz „elle a sa amie". PODWÓJNY BŁĄD!

1. sa nie zależy od „ona" — tylko od amie.
2. amie zaczyna się od samogłoski → trzeba son zamiast sa (Część 4). Poprawnie: Elle a son amie. „On ma swoją przyjaciółkę" brzmi identycznie: Il a son amie.

Drugi typowy błąd: „jego siostra" → myślisz „jego" = m posiadacz = son. Ale sœur jest ż → sa sœur. Płeć Marka jest niewidoczna.

Hack mentalny: wyobraź sobie, że mon/ma/mes znaczy „mój-pasujący-do-tego-rzeczownika". Sa mère = „matka-żeńska-czyjaś". Kontekst doda „kogo".

Część 4: PUŁAPKA — ma → mon przed samogłoską

Francuski nie znosi zderzenia dwóch samogłosek. Więc to jest źle:

• ma amie — dwa „a" obok siebie, zgrzyt

Rozwiązanie: przed żeńskim rzeczownikiem zaczynającym się od samogłoski lub niemego h używamy formy męskiej mon / ton / son. To tylko poprawka dźwiękowa — rzeczownik dalej jest żeński.

Rzeczownik dalej jest żeński! Przymiotnik zostaje żeński:

• mon ancienne amie (moja była przyjaciółka — ancienne, nie ancien)
• mon école française

To maska dźwiękowa, nie zmiana rodzaju. Polak ma analogię: „we Wrocławiu" zamiast „w Wrocławiu" — wstawiamy „e" tylko dla ucha. Tu wstawiamy mon zamiast ma.

Część 5: Wielu posiadaczy — notre / votre / leur

Tu dużo prościej: w l.poj. rodzaj nie ma znaczenia.

• notre père / notre mère / nos enfants
• votre maison / vos livres
• leur fils / leur fille / leurs amis

Pułapka leur vs leurs. Końcowe -s mówi o rzeczowniku, nie o liczbie posiadaczy. Leur maison = jeden dom należący do nich (do dwóch czy do dziesięciu — i tak jeden dom). Leurs maisons = kilka domów.

Pułapka — notre/votre w l.mn. zmieniają się w nos/vos, NIE „notres/votres". Słowo się skraca, nie rozszerza.

Pułapka — leur (dzierżawczy) vs leur (zaimek dop. dalszego „im"). Identyczne, dwie funkcje:

• Je vois leur fils. — Widzę ich syna. (leur + rzeczownik)
• Je leur parle. — Mówię im. (leur + czasownik, Lekcja 16)

Część 6: Pełna siatka — sześć posiadaczy razem

Trenuj pionowymi parami: mon père / notre père, ma mère / notre mère, mes parents / nos parents.

Część 7: Wskazujące — ce / cet / cette / ces

• ce livre (ta książka — livre m!)
• cet homme (ten mężczyzna — nieme h → cet)
• cet hôtel, cet ami
• cette femme, cette idée
• ces enfants (te dzieci — „se-z-ã-FÃ", liaison!)

Ta sama logika co mon przed samogłoską. Francuski unika „ce homme" (zgrzyt) → wstawia cet. Cet to nie nowy rodzaj — to ce w wersji „przed samogłoską".

Pułapka ucha: cet (m. + samogł.) i cette (ż.) brzmią identycznie — „set". Tylko pisownia różna.

Ten vs tamten — sufiksy -ci / -là

Ce / cet / cette / ces samo w sobie jest niejednoznaczne (ten/tamten). Gdy trzeba odróżnić, dodajesz do rzeczownika -ci (tu) lub -là (tam):

W codziennej mowie Francuzi nadużywają -là dla obu znaczeń. Dystynkcja -ci / -là ma sens, gdy kontrastujesz dwa przedmioty: Je préfère ce livre-ci à ce livre-là — „Wolę tę książkę od tamtej".