Lekcja 14: Zaimki wskazujące — este, ese, aquel

Część 1: Główna zasada — trzy strefy odległości

W polskim mamy dwa wskaźniki: ten (blisko) i tamten (daleko). W hiszpańskim są trzy:

Przykład w sklepie:

— ¿Te gusta este libro? — Czy podoba ci się ta książka? (trzymam ją w ręku) — No, prefiero ese. — Nie, wolę tę u ciebie. (tę, którą ty trzymasz) — ¿Y aquel libro de la estantería? — A tamta książka z półki? (daleko od nas obu)

Pułapka 1: ese to NIE jest „ten" w polskim sensie. Polskie domyślne „ten" = este. Nie myl este i ese — jedna litera, zmiana znaczenia.

Pułapka 2: aquel bazowo to „tamten daleko". Polskie „tamten, hen tam" — idealny odpowiednik. Twój mózg ma dwie strefy: TU vs TAM. Hiszpan ma trzy: TU vs U-CIEBIE vs DALEKO. Na początku świadomie pytaj: gdzie jest ten przedmiot — u mnie, u rozmówcy, czy daleko od obu?

Część 2: Wszystkie formy — rodzaj i liczba

Zaimki wskazujące zgadzają się z rzeczownikiem co do rodzaju i liczby. Zapamiętaj tę tabelę — to baza na cały kurs:

Prawidłowości, które ułatwiają życie:

• Końcówki -e / -a / -os / -as — te same, co u przymiotników (Lekcja 6).
• Rdzeń zmienia się tylko w aquel: nie aquele, tylko aquel — zwróć uwagę na samogłoskę.
• aquella ma podwójne -ll- (czytaj „akella" lub „akeja", zależnie od regionu — patrz Lekcja 1).

Przykłady: estas casas — „te domy" (ż. l.mn.), aquellos coches — „tamte samochody" (m. l.mn.).

Pułapka 3: nie „este casa", tylko esta casa — casa jest rodzaju żeńskiego. Zaimek zgadza się z rzeczownikiem hiszpańskim, nie z twoją polską myślą. „Ten dom" po polsku — ale po hiszpańsku „ta dom-żeńska": esta casa.

Pułapka 4: este (m.l.poj.) kończy się na -e, NIE na -o! Nie napisz esto libro — to byłby kardynalny błąd (patrz Część 4 o rodzaju nijakim).

Część 3: Przymiotnik vs zaimek — ta sama forma

We współczesnym hiszpańskim (RAE, reforma 2010) formy przymiotnika i zaimka są identyczne — kreska nad samogłoską nie jest już obowiązkowa.

Jako przymiotnik — stoi PRZED rzeczownikiem

Quiero este libro. — Chcę tę książkę. Me gusta esa chaqueta. — Podoba mi się ta kurtka (u ciebie). Prefiero aquellos zapatos. — Wolę tamte buty.

Jako zaimek — stoi SAM, bez rzeczownika

Quiero este. — Chcę tę (książkę — z kontekstu). Me gusta esa. — Podoba mi się ta (kurtka). Prefiero aquellos. — Wolę tamte (buty).

Uwaga historyczna: w starszych podręcznikach zobaczysz éste / ése / aquél z tildą — norma sprzed 2010 roku. Według aktualnych zasad RAE tilda nie jest potrzebna. Jeśli ją gdzieś napotkasz — znaczenie identyczne. W polskim też nie ma różnicy formy: „chcę tę książkę" → „chcę tę". Dokładnie ten sam mechanizm.

Część 4: Rodzaj nijaki — esto, eso, aquello

Są trzy specjalne formy — dla rzeczy abstrakcyjnych, idei, sytuacji, lub gdy nie wiesz, co to za przedmiot:

Przykłady:

¿Qué es esto? — Co to jest? (widzę niezrozumiały przedmiot przede sobą) No me gusta eso. — Nie podoba mi się to. (to, co powiedziałeś / robisz) Recuerdo aquello del verano pasado. — Pamiętam tamtą sprawę z zeszłego lata. (abstrakcyjne wspomnienie, oddalone)

Pułapka 5: esto / eso / aquello NIGDY nie używają się z rzeczownikiem. Esto libro — błąd! Z rzeczownikiem — tylko este libro / esta casa. Rodzaj nijaki — tylko w pojedynkę, dla abstrakcji.

Porównaj: ¿Qué es esto? — Co to jest? (nie wiem, co to za rzecz — pytam abstrakcyjnie) ¿Qué es este libro? — Co to za książka? (już wiem, że to książka — pytam o tę konkretną)

Dla Polaka: polskie „Co to jest?" — pełen odpowiednik ¿Qué es esto?. „To" w polskim w takich pytaniach też nie zgadza się z rodzajem (mówisz „Co to jest?" o książce-żeńskiej, samochodzie-męskim i oknie-nijakim — zawsze „to"). Polski też ma to abstrakcyjne „to" — masz to za darmo.

Część 5: Wskazujące + przysłówki miejsca — system trójkowy

Wskazujące dogadują się z przysłówkami miejsca, a strefy się pokrywają:

Frazy, które usłyszysz w sklepie każdego dnia:

Este libro de aquí. — Ta książka stąd. Esa camisa de ahí. — Ta koszula stamtąd (od ciebie). Aquel sombrero de allí. — Tamten kapelusz hen z tamtąd.

Pamiętaj: trzy strefy działają konsekwentnie — wskazujące, przysłówki miejsca, nawet niektóre wyrażenia czasu. Raz załapiesz logikę „mnie / tobie / daleko" — masz cały zestaw.