Lekcja 45: Rejestr — formalny, neutralny, potoczny angielski

Słownictwo: oznaczone rejestrowo zestawy synonimów — 42 jednostki w trzech kolumnach

Jak pracować z tą lekcją

  1. Przeczytaj — zrozum, co się zmienia przy przechodzeniu z jednego rejestru do drugiego (10 minut)
  2. Przebiegaj równolegle — tę samą myśl w trzech rejestrach na głos.
  3. Nie mieszaj — wybierz rejestr i trzymaj się go do końca tekstu.
  4. Myśl o kontekście, zanim otworzysz usta: z kim mówisz? w jakim gatunku piszesz?

Kompetencja rejestrowa to C1. B2 uczy się powiedzieć myśl. C1 uczy się powiedzieć ją w odpowiednim tonie dla danej sytuacji. Bez tego nawet płynna mowa brzmi „dziwnie": to za bardzo po kumpelsku w liście służbowym, to napuszono w rozmowie ze znajomym.

Ta lekcja zbiera w jedną całość to, co robiliśmy w L41–L44: phrasal/latynizm (L41–42), kolokacja (L43), idiom (L44). Każdy z tych systemów ma zabarwienie rejestrowe, i kompetentny mówiący C1 świadomie wybiera, w jakim rejestrze pracuje w danej chwili.


Część 1: Trzy rejestry — przegląd

Formalny (FORMAL)

Konteksty: esej akademicki, dokument prawny, list służbowy do klienta, referat, komunikat prasowy, rozprawa.

Cechy:

  • Leksyka łacińska (postpone, investigate, establish, terminate).
  • Bez skrótów (do not zamiast don't; I am zamiast I'm).
  • Konstrukcje bezosobowe i strona bierna (It has been decided that… zamiast We decided to…).
  • Długie, złożone zdania z podrzędnością.
  • Żadnych phrasal verbs (lub bardzo rzadko).
  • Żadnych idiomów (lub tylko neutralne, bardzo rzadko).
  • Żadnego slangu, emoji, wykrzyknień.

Neutralny (NEUTRAL)

Konteksty: roboczy email do kolegów, książki ogólne, gazety, wykłady, teksty informacyjne.

Cechy:

  • Dopuszczalne obie warstwy leksyki (phrasal i latynizm wg kontekstu).
  • Skróty możliwe, ale bez przesady (I'm, we'll, can't — tak; gonna, wanna — nie).
  • Strona czynna częściej niż bierna.
  • Średnia długość zdań.
  • Rzadkie idiomy dopuszczalne.
  • Bezpieczny, przejrzysty ton.

Potoczny (INFORMAL)

Konteksty: rozmowa ze znajomym, prywatny czat, wiadomość, osobisty blog, przyjacielska mowa.

Cechy:

  • Phrasal verbs domyślnie (put off, find out, get along).
  • Skróty swobodnie (gonna, wanna, kinda, dunno, ain't).
  • Idiomy i slang dopuszczalne.
  • Elipsa — pominięcie słów oczywistych z kontekstu (Want some? No, thanks.).
  • Krótkie, urywane zdania.
  • Bezpośredni, zwrócony ton (you, we).

Część 2: Co konkretnie się zmienia — 6 osi

Oś 1: Leksyka — latynizm vs phrasal verb (L41–42)

FormalNeutralInformal
postponeput offput off
investigatelook intocheck out
terminateendcall it off
commencebegin / startkick off
residelivestay
purchasebuypick up

Oś 2: Skróty

FormalInformal
I am writing to inquireI'm writing to ask
We do not believeWe don't think
You will receiveYou'll get
It is not possibleIt's not possible / it ain't possible

W formalnym — nigdy nie skracaj. W potocznym — zawsze skracaj (nieskracanie brzmi sztywno).

Oś 3: Bezosobowość i strona bierna

FormalInformal
It has been decided that the meeting will be postponed.We've put off the meeting.
The matter is being investigated.We're looking into it.
The report was submitted last Monday.We sent in the report on Monday.
It is recommended that…I'd recommend… / You should…

Strona bierna i konstrukcje bezosobowe dystansują mówiącego od czynności — to chwyt formalny. W rozmowie brzmią wymijająco i skrytobójczo.

Oś 4: Długość i struktura zdań

Formal (jedno długie)Informal (krótkie kawałki)
Although the initial proposal was rejected on the grounds of cost, the committee, having reviewed several alternatives, eventually agreed on a modified version.They didn't like the first plan — too expensive. So we tweaked it. They're cool with the new one.

Oś 5: Idiomy i slang

FormalInformal
This is a relatively trivial concern.It's a storm in a teacup.
We are in agreement.We're on the same page.
I am extremely tired.I'm beat / knackered / wiped out.
The cost is excessive.It costs an arm and a leg.

W formalnym — idiomów mało, i to zwykle „zastygłe" książkowe (at the heart of, by virtue of). W potocznym — idiomy i slang swobodnie, ale nie przesadzaj.

Oś 6: Otwarcie i zamknięcie

Formalne otwarcie listu

Dear Mr Smith, I am writing to enquire about…

Neutralne

Hi Tom, I wanted to ask you about…

Potoczne

Hey Tom! Quick question —

Formalne zamknięcie

I look forward to your response. Yours sincerely, John Brown

Neutralne

Thanks, John

Potoczne

Cheers! J


Część 3: Synonimy rejestrowe — zestaw leksykalny

Główna aktywna część lekcji. Uczyć się tych szeregów jako triad, nie par.

Czasowniki o ogólnym sensie

FormalnieNeutralniePotocznie
commencebegin / startkick off
conclude / terminatefinish / endwrap up
requireneedwant / could use
obtaingetgrab / pick up
residelivestay / crash
departleave / gotake off
endeavourtrygive it a shot
assisthelpgive a hand
respondanswer / replyget back to
informtellgive a heads-up
requestaskbug / hit up
purchasebuypick up

Słowa łączące i zwroty

FormalnieNeutralniePotocznie
furthermore / moreoveralso / in additionplus / and
however / neverthelessbutbut
therefore / consequentlysoso
in conclusionfinallyanyway
with regard toaboutas for
in the event thatifif
prior tobeforebefore
subsequent toafterafter

Przymiotniki

FormalnieNeutralniePotocznie
numerousmanyloads of / a ton of
sufficientenoughenough
excessivetoo muchover the top
satisfactorygoodfine / okay
significantimportant / bighuge
complimentaryfreeon the house

Zaimki i zwroty

FormalniePotocznie
one should consideryou should think about
it would appearit looks like
I shall (BrE formalnie)I'll / I'm gonna
those whopeople who

Część 4: Jeden komunikat — trzy wersje

Porównaj tę samą myśl we wszystkich trzech rejestrach. Przeczytaj każdą na głos.

Komunikat: „Spotkanie odwołane, przeniesiemy je"

Formal (email do klienta):

Dear Mr Patel, I am writing to inform you that the meeting scheduled for Thursday has been postponed. We anticipate rescheduling within the next two weeks and will contact you to confirm a new date as soon as possible. We apologise for any inconvenience this may cause. Kind regards, Anna Brown

Neutral (email do kolegi):

Hi Tom, Just letting you know — Thursday's meeting has been put off. We'll find a new date in the next two weeks and let you know. Sorry for the hassle. Thanks, Anna

Informal (sms do znajomego):

Hey — Thursday's off. We'll sort out a new date soon. Sorry!

Ta sama treść, trzy zupełnie różne teksty. Długość: 50 / 28 / 12 słów. Leksyka: latynizmy / neutralna / urywana. Struktura: pasywna / aktywna / telegraficzna.


Następny krok: Lekcja 46 — Słowotwórstwo. Jak angielski buduje słowa z przedrostków i przyrostków (un-, dis-, -ness, -tion, -able), i jak z jednego rdzenia powstaje cała rodzina słów. Narzędzie do samodzielnego wzrostu słownictwa do C1 i dalej.

Lekcja 45: Rejestr — formalny, neutralny, potoczny angielski · English · Glottos Matrix