Lekcja 41: Phrasal verbs 1 — system (verb + particle) · English

Jak pracować z tą lekcją

Przeczytaj — zrozum, że phrasal verb to nowe słowo, a nie „czasownik + przyimek" (10 minut)
Powiedz na głos — każdy phrasal verb w całości, jak jedno słowo. Nie próbuj „składać" sensu z części.
Ucz się parami z tłumaczeniem — to leksyka, nie gramatyka. Fiszki, wymawianie, wielokrotne powtórzenia.
Nie tłumacz przedrostkami — polskie „wy-", „przy-", „po-" nie równa się angielskim out, up, off. To różne systemy. Ucz się całościowego znaczenia.

Etap 5 ustawiony jest inaczej niż pierwsze cztery: gramatyka angielskiego jest w zasadzie domknięta. To, co dzieli cię od C1 — rozmach leksykalny, a phrasal verbs są największym kawałkiem tego rozmachu dla osoby mówiącej po polsku.

Część 1: Czym jest phrasal verb

Phrasal verb to czasownik + partykuła (up, down, in, out, on, off, away, back, over), które razem mają zupełnie inny sens niż każde z osobna.

Porównaj:

Dosłownie	Idiomatycznie (phrasal verb)
look up = spojrzeć w górę	look up a word = szukać słowa w słowniku
give up = oddać w górę (?!)	give up = rzucić (nawyk), poddać się
find out = znaleźć na zewnątrz (?!)	find out = dowiedzieć się, wyjaśnić
put off = położyć na bok	put off = odłożyć na później
look after = patrzeć po	look after = opiekować się, doglądać

Sens całości jest nieprzewidywalny z części. Dlatego każdy phrasal verb to osobne słowo, które trzeba zapamiętać razem z definicją słownikową.

Dlaczego to trudne dla osoby mówiącej po polsku: w polskim tę samą pracę wykonują przedrostki dodawane do czasownika: chodzić → wychodzić, wchodzić, zachodzić, przechodzić, obchodzić, dochodzić, odchodzić, przechodzić.

W angielskim baza zostaje (go), a sens zmienia partykuła: go out, go in, go over, go through, go away, go on, go back, go off.

To nie jest przekład przedrostka na partykułę. Polskie „wy-" nie równa się out. Go out to „wyjść gdzieś rozerwać się" (nie „wyjść"). Każdego phrasal verb ucz się osobno, jak nowego słowa.

Część 2: Rozdzielne vs nierozdzielne — główna reguła formy

Phrasal verbs dzielą się na dwa typy według tego, czy można wstawić dopełnienie między czasownik a partykułę.

Typ A: Rozdzielne (separable)

Dopełnienie-rzeczownik może stać przed lub po partykule:

Oba warianty poprawne
Turn on the light. = Turn the light on.
Pick up the book. = Pick the book up.
Put off the meeting. = Put the meeting off.
Throw away the trash. = Throw the trash away.

Ale zaimek (it, them, him, her, me) obowiązkowo stoi między czasownikiem a partykułą: Turn it on. — poprawnie. ~~Turn on it.~~ — błąd. Pick them up. — poprawnie. ~~Pick up them.~~ — błąd.

Typ B: Nierozdzielne (inseparable)

Czasownik i partykuła nigdy się nie rozdzielają. Dopełnienie zawsze po partykule:

Tylko tak
Look after the children. / Look after them.
Run into an old friend. / Run into him.
Get on the bus. / Get on it.
Look for the keys. / Look for them.

~~Look the children after~~ — błąd. Nigdy nie rozdzielaj nierozdzielnych.

Skąd wiedzieć, który to typ? Żadnej reguły nie ma — to zapisane w słowniku. Dobry słownik zaznacza: put off [sth] / put [sth] off (rozdzielny) vs look after [sb] (nierozdzielny).

Podpowiedź: nieprzechodnie też się zdarzają

Trzeci typ — phrasal verbs bez dopełnienia (intransitive):

Bez dopełnienia
Wake up! — Obudź się!
The plane took off. — Samolot wystartował.
Sit down, please. — Usiądź.
Come back. — Wracaj.

Tu nie ma czego rozdzielać — partykuła „przyklejona" do czasownika.

Część 3: Rejestr — phrasal verbs są zwykle nieformalne

To krytyczna obserwacja C1 (szczegółowo — L42, ale zapamiętaj teraz):

W angielskim większość phrasal verbs ma „formalnego sobowtóra" — jedno słowo, zwykle pochodzenia łacińskiego, o tym samym sensie.

Phrasal (nieformalnie)	Latynizm (formalnie)	Tłumaczenie
put off	postpone	odłożyć
find out	discover	wyjaśnić
give up	surrender / quit	poddać się, rzucić
look into	investigate	badać
set up	establish	założyć
carry out	conduct / execute	przeprowadzać, wykonywać
turn down	reject / decline	odrzucić

W rozmowie Anglik i Amerykanin domyślnie wybierają phrasal. W korespondencji służbowej i artykule akademickim — latynizm. To świadomy wybór rejestru, który rozwiniemy w L42 i L45.

Słownictwo lekcji

🔊 Naucz się słówOtwiera słownik lekcji w aplikacji zewnętrznej — fiszki z audio, wyszukiwanie i notatki.

get up
wstawać (z łóżka)
get on
wsiadać (do autobusu, pociągu); dogadywać się z kimś
get off
wysiadać (z transportu)
get in
wsiadać (do samochodu, taksówki); dostawać się do środka
get out
wysiadać (z samochodu); wydostawać się
get back
wracać
get over
dojść do siebie (po chorobie, rozstaniu)
get along (with)
dogadywać się (z kimś)
get away
wyjechać, uciec
get rid of
pozbyć się
take off
zdejmować (ubranie); startować (o samolocie)
take on
brać na siebie (pracę, zobowiązanie)
take up
zacząć się zajmować (hobby); zajmować (miejsce, czas)
take out
wyjąć, wyciągnąć; zaprosić na randkę
take in
wchłaniać (informację); przygarnąć
take over
przejąć kontrolę, odziedziczyć (firmę)
take back
zwrócić; cofnąć słowa
take after
być podobnym do (krewnego)
put on
zakładać (ubranie); włączać (muzykę)
put off
odkładać na później
put up with
znosić, tolerować
put down
położyć; krytykować, poniżać
put away
odłożyć na miejsce
put out
gasić (ogień, papierosa)
put together
złożyć, zmontować
come back
wracać
come in
wchodzić
come out
wychodzić (na zewnątrz); ukazywać się (o książce)
come up
podejść; wypłynąć (o temacie, problemie)
come up with
wymyślić (pomysł, rozwiązanie)
come across
przypadkiem spotkać, natknąć się
come over
przyjść w gości
go on
trwać; dziać się
go off
zadziałać (o budziku, bombie); zepsuć się (o jedzeniu)
go out
wyjść gdzieś (rozerwać się); zgasnąć
go back
wracać
go through
przechodzić przez; przeżywać (trudności)
go over
powtórzyć, przejrzeć
go away
wyjechać; odejść
go ahead
zaczynać, działać

Niemiecki	Tłumaczenie
get up	wstawać (z łóżka)
get on	wsiadać (do autobusu, pociągu); dogadywać się z kimś
get off	wysiadać (z transportu)
get in	wsiadać (do samochodu, taksówki); dostawać się do środka
get out	wysiadać (z samochodu); wydostawać się
get back	wracać
get over	dojść do siebie (po chorobie, rozstaniu)
get along (with)	dogadywać się (z kimś)
get away	wyjechać, uciec
get rid of	pozbyć się
take off	zdejmować (ubranie); startować (o samolocie)
take on	brać na siebie (pracę, zobowiązanie)
take up	zacząć się zajmować (hobby); zajmować (miejsce, czas)
take out	wyjąć, wyciągnąć; zaprosić na randkę
take in	wchłaniać (informację); przygarnąć
take over	przejąć kontrolę, odziedziczyć (firmę)
take back	zwrócić; cofnąć słowa
take after	być podobnym do (krewnego)
put on	zakładać (ubranie); włączać (muzykę)
put off	odkładać na później
put up with	znosić, tolerować
put down	położyć; krytykować, poniżać
put away	odłożyć na miejsce
put out	gasić (ogień, papierosa)
put together	złożyć, zmontować
come back	wracać
come in	wchodzić
come out	wychodzić (na zewnątrz); ukazywać się (o książce)
come up	podejść; wypłynąć (o temacie, problemie)
come up with	wymyślić (pomysł, rozwiązanie)
come across	przypadkiem spotkać, natknąć się
come over	przyjść w gości
go on	trwać; dziać się
go off	zadziałać (o budziku, bombie); zepsuć się (o jedzeniu)
go out	wyjść gdzieś (rozerwać się); zgasnąć
go back	wracać
go through	przechodzić przez; przeżywać (trudności)
go over	powtórzyć, przejrzeć
go away	wyjechać; odejść
go ahead	zaczynać, działać

Pełny słownik

1,552 haseł

Przeczytaj zadanie, wpisz odpowiedź po angielsku i naciśnij «Sprawdź». Najpierw sprawdzamy lokalnie; w trudnych przypadkach pytamy Claude o podpowiedź. Postęp zapisuje się automatycznie.

🔊 ĆwiczeniaOtwiera odpowiedzi ćwiczeń w aplikacji zewnętrznej — z audio i analizą słowo po słowie.

Ćwiczenie 1. Wybierz partykułę

Wstaw potrzebną partykułę (up, down, on, off, out, in, after, over, away, back).

1.I usually get ___ at 7 a.m.

2.Please turn ___ the lights, it's dark.

3.The plane took ___ at 9:15.

4.Can you look ___ my dog while I'm away?

5.She gave ___ smoking last month.

6.We need to find ___ the truth.

7.Don't throw it ___ — I still need it!

8.He takes ___ his father — same eyes, same voice.

9.The meeting was put ___ until Friday.

10.I can't put ___ with this noise any longer.

Ćwiczenie 2. Rozdzielić czy nie?

Wstaw zaimek it / them w odpowiednim miejscu.

1.Turn on / the radio. (it)

2.Put off / the meeting. (it)

3.Look after / the children. (them)

4.Come up with / a plan. (one)

5.Take off / your shoes. (them)

6.Pick up / the phone. (it)

7.Get on / the bus. (it)

8.Go through / the document. (it)

Ćwiczenie 3. Zastąp formalny latynizm phrasal verbem

1.The meeting was postponed. → was ___

2.I need to discover what happened. → find ___

3.He decided to quit smoking. → give ___

4.They will investigate the problem. → look ___

5.We must tolerate the noise. → put ___

6.She rejected the offer. → turned ___

7.The company was established in 1990. → set ___

8.They will conduct an experiment. → carry ___

Ćwiczenie 4. Jeden czasownik — wiele partykuł (GET)

Czasownik get z różnymi partykułami daje różne sensy. Wstaw potrzebny.

1.I ___ at six every morning. (wstawać)

2.___ the bus at the next stop. (wysiąść z)

3.We ___ very well together. (dogadywać się)

4.It took her months to ___ the divorce. (dojść do siebie po)

5.Let's ___ this old furniture. (pozbyć się)

6.He ___ a taxi and left. (wsiadł do)

7.I'll ___ to you tomorrow. (odezwać się, odpowiedzieć)

Ćwiczenie 5. Przetłumacz na angielski

1.Wstaję o siódmej rano.

2.Samolot wystartował o czasie.

3.Ona opiekuje się moim psem.

4.Natknęliśmy się na starego znajomego w metrze.

5.On rzucił palenie w zeszłym roku.

6.Możesz włączyć światło?

7.Nie znoszę tego hałasu.

8.Proszę, wyłącz telewizor.

9.Założyła płaszcz i wyszła.

10.Odłożyli spotkanie do piątku.

Ćwiczenie 6. Przeczytaj na głos — mini-dialog

— Hi! Sorry I'm late. I overslept again. — Don't worry. We can put the meeting off until two. — Thanks. By the way, did you find out who's coming? — Yes, I checked the list. About ten people. We're going to go over the new plan and then go out for dinner. — Sounds good. I just need to get rid of this paperwork first.

Przełóż sens każdej kwestii na polski, potem powiedz angielski trzy razy bez podglądania.

Otwarte ćwiczenie — bez automatycznego sprawdzania. Wypowiedz odpowiedzi na głos i idź dalej.

Potrzebujesz więcej praktyki? Claude wygeneruje świeże ćwiczenie z 10 zadaniami ze słownictwa i tematu lekcji.

Wygenerowane: 0 z 5

Teksty do słuchania

Trzy warianty tekstów na lekcję. Otwórz w glottos.com dla synchronizowanego audio.

Tekst A

Tekst do lekcji 41: A normal morning — phrasal verbs in everyday life

🔊 Praktyka audio ↗

I get up at seven every morning.
I turn on the light and go to the kitchen.
I put on my slippers and make coffee.
My partner gets up a bit later.
We sit down and have breakfast together.
After breakfast, I put on my coat.
I pick up my keys from the table.
I go out and walk to the bus stop.
The bus comes at half past seven.
I get on the bus and find a seat.
I get off at the third stop.
I walk into the office at eight.
I take off my coat and sit down.
I turn on my computer and start work.
At noon I go out for lunch.
I run into a colleague in the cafe.
We chat and catch up on the news.
In the afternoon, I go over my notes.
I find out that the meeting is delayed.
We put off the meeting until tomorrow.
At five, I shut down my computer.
I put on my coat and leave the office.
I get on the bus and head home.
At home, I take off my shoes.
I put away my bag and keys.
I turn on some music and relax.
My partner comes back from work too.
We sit down for dinner.
After dinner, we go through the day.
By eleven, we both go to bed.

Tekst B

Tekst do lekcji 41: Friends and family — phrasal verbs in relationships

🔊 Praktyka audio ↗

My sister and I get along really well.
We grew up together in a small town.
She takes after our mother in many ways.
I take after our father, people say.
When we were kids, our grandma looked after us.
She lived next door and came over every day.
Our parents worked late, so she picked us up from school.
She never gave up on us, even when we were difficult.
Now we look after her, because she is older.
Last year she came down with the flu.
It took her weeks to get over it.
I drop by every weekend to help out.
My sister calls her up every evening.
Last month we threw her a big birthday party.
All her old friends showed up.
We came up with the idea of inviting her cousin too.
He flew in from Canada for the weekend.
We hadn't seen him in ten years.
We caught up on everything over dinner.
He told us he had set up a small business.
He had given up his old job last spring.
He said he gets along with his new partners.
After dinner, the kids put on a little show.
The grown-ups sat down and watched.
We took lots of photos and looked through them later.
We even ran into a neighbour we used to know.
She had moved away years ago.
The party went on until midnight.
Before bed, my grandma thanked us all.
She said it was the best night she could remember.

Tekst C

Tekst do lekcji 41: A bad day at work — phrasal verb jako opowieść

🔊 Praktyka audio ↗

Yesterday started badly.
My alarm went off at six, as usual.
But I had stayed up late watching a film.
I almost didn't get up.
I dragged myself out of bed and put on the kettle.
I switched on the news while I drank my coffee.
Then I picked up my bag and went out.
I missed the bus, so I had to wait twenty minutes.
When I finally got on, all the seats were taken.
I got off near the office and ran the last block.
I walked into the meeting room ten minutes late.
My boss did not look happy.
He asked me to look into a problem with the new client.
The client had turned down our last proposal.
We needed to find out why.
I sat down at my desk and went through the emails.
Then I came across an old message I had missed.
The client had pointed out a serious error.
No one had picked up on it at the time.
I called him up to apologise.
We talked it over for almost an hour.
In the end, he agreed to carry on with the project.
But he wanted us to set up a weekly call.
I wrote it all down and sent a report to my boss.
By lunchtime, the situation was sorted out.
I went out for a sandwich and a long walk.
In the afternoon, I caught up on the rest of my work.
I left the office at seven, tired but relieved.
On the way home, I ran into a friend.
We went out for a quick drink before I went home to sleep.

Audio odtwarzane jest w glottos.com — otwiera się w nowej karcie.

Trening ust

Główna zasada: 95% — to trening ust. Czytaj każdą linijkę na głos. Nie tylko patrz — mów.

Część 5: Gama językowa — przebieg przez osoby

🔊 Praktyka audio

Weź phrasal verb get up (wstawać). Przebiegnij na głos:

I get up at seven.
You get up at seven.
He gets up at seven.
She gets up at seven.
We get up at seven.
They get up at seven.

Teraz zrób to samo w czasie przeszłym (got up) i w Present Continuous (am getting up).

I z rozdzielnym — put on (zakładać), z różnymi zaimkami:

I put on my coat.        →  I put it on.
You put on your coat.    →  You put it on.
He puts on his coat.     →  He puts it on.

Pamiętaj: z zaimkiem partykuła obowiązkowo idzie na koniec.

Część 6: Matryca językowa — pytanie-odpowiedź

Pytanie	Odpowiedź
What time do you get up?	I get up at seven.
Did you find out the answer?	Yes, I found it out.
Can you put off the meeting?	Yes, I can put it off.
Who looks after the kids?	My mother looks after them.
Have you given up smoking?	Yes, I gave it up last year.
Did the plane take off on time?	No, it took off two hours late.
Did you come up with a solution?	Yes, I came up with one yesterday.
How do you get along with your boss?	I get along with him very well.

Przebiegnij matrycę na głos trzy razy. Zauważ: phrasal verb powtarza się w odpowiedzi w całości, jak jedno słowo.

PHRASAL VERB = czasownik + partykuła = nowe słowo.
  Sens całości ≠ suma części.
  To LEKSYKA, nie gramatyka. Ucz każdego jak osobnego słowa.

POLSKA PARALELA:
  Polski: chodzić → wychodzić, wchodzić, zachodzić, przechodzić…
  Angielski: go → go out, go in, go over, go through…
  ALE odpowiedniość NIE jest mechaniczna: „wy-" ≠ out, „po-" ≠ off.
  go out ≠ wychodzić (to „wyjść gdzieś rozerwać się")

TRZY TYPY WG FORMY:

  1) ROZDZIELNE (separable) — turn on, put off, pick up
     Rzeczownik: Turn on the light. = Turn the light on.
     Zaimek: Turn it on. (tylko do środka!)
     ~~Turn on it~~ — BŁĄD.

  2) NIEROZDZIELNE (inseparable) — look after, run into, get on
     Zawsze razem: Look after them. Run into him.
     ~~Look them after~~ — BŁĄD.

  3) NIEPRZECHODNIE (intransitive) — wake up, sit down, take off, go on
     Bez dopełnienia. Nie ma czego dzielić.

REJESTR (wstęp do L42):
  Phrasal = nieformalny (rozmowa, email do znajomego)
  Latynizm = formalny (służbowy, akademicki)

  put off    ↔ postpone
  find out   ↔ discover
  give up    ↔ surrender / quit
  look into  ↔ investigate
  set up     ↔ establish
  turn down  ↔ reject / decline
  carry out  ↔ conduct / execute

WYSOKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWE — 5 czasowników bazowych:

  GET:  get up, get on, get off, get in, get out, get back,
        get over, get along, get away, get rid of
  TAKE: take off, take on, take up, take out, take in,
        take over, take back, take after
  PUT:  put on, put off, put up with, put down, put away,
        put out, put together
  COME: come back, come in, come out, come up, come up with,
        come across, come over
  GO:   go on, go off, go out, go back, go through,
        go over, go away, go ahead

JAK SIĘ UCZYĆ:
  - Fiszka: phrasal verb → polskie tłumaczenie + przykład
  - NIE tłumacz po częściach („get up" ≠ „dostać w górę")
  - Wymów w całości, jak jedno słowo
  - Za tydzień sprawdź siebie: pamiętasz WSZYSTKIE znaczenia każdego?
    (wiele phrasals jest wieloznacznych — take off = zdjąć / wystartować)

Następny krok: Lekcja 42 — Phrasal verbs 2: tematycznie (biznes, relacje, podróże, technologie) i wg rejestru. Dowiesz się, kiedy wybrać put off, a kiedy postpone, i dlaczego to właśnie granica między B2 a C1.

Następna lekcja:Lekcja 42: Phrasal verbs 2 — tematycznie i wg rejestru