Lekcja 16: Czasowniki modalne — can, must, should

Część 1: Co to jest czasownik modalny

Modalny — to nie czynność, a stosunek do czynności. Nie „robię", a „mogę robić", „muszę robić", „powinienem robić". Po polsku oddajemy to osobnymi słowami: mogę, umiem, muszę, trzeba, powinienem. Po angielsku — bardziej zwięźle: jeden mały czasownik przed głównym.

Trzy znaczenia, których uczysz się dziś:

• can — umiejętność i pozwolenie („mogę, umiem; można")
• must — silny obowiązek („muszę, jestem zobowiązany")
• should — rada i zalecenie („powinienem, warto by")

Część 2: Główny hak — modale zachowują się tak samo

Dobra wiadomość: wszystkie angielskie modale (a jest ich raptem około dziesięciu) dzielą trzy żelazne reguły. Zapamiętaj je raz — i działają dla can, must, should, will, may, might, could, would.

Trzy reguły modali:

1. Brak końcówki -s w 3. osobie: he can, she must, it should. Nigdy cans, musts, shoulds.
2. Brak posiłkowego do/does/did w pytaniach i przeczeniach. Modal sam sobie jest posiłkowy: pytanie — przez inwersję, przeczenie — przez partykułę not.
3. Po modalu — goły bezokolicznik, czyli czasownik bez to: I can swim, nie I can to swim. I bez -s, -ed, -ing.

To przeciwieństwo tego, czego uczyłeś się w L5 i L6: tam było he works / does he work? / he doesn't work. U modali wszystko prostsze — końcówki i do są odwołane.

Część 3: Can — umiejętność i pozwolenie

Can pokrywa dwa znaczenia, które po polsku są różnymi czasownikami:

Skrót: can not zawsze pisze się łącznie — cannot. W mowie — can't.

Pułapka dla Polaka: po polsku „mogę" i „umiem" — to czasem dwa różne czasowniki. Po angielsku oba — can. Nie próbuj tłumaczyć „umieć" jako to know how to — zabrzmi nienaturalnie. Zapamiętaj: I can ride a bike = „umiem jeździć na rowerze".

Część 4: Must — silny obowiązek

Must — to „muszę", „jestem zobowiązany", „trzeba". Mocny, kategoryczny modal. Często brzmi jak zasada, prawo, wymóg.

Skrót w przeczeniu: mustn't = must not. Uwaga: mustn't oznacza zakaz („nie wolno"), a nie „nie musi".

Pułapka nr 1: I don't must — błąd. Modal, więc bez do. Poprawnie: I must not lub I mustn't.

Pułapka nr 2: mustn't ≠ „nie musi" w sensie „nie jest to konieczne". You mustn't smoke = „nie wolno ci palić". A „nie musi" — to don't have to (inna konstrukcja, omówiona później).

W realnej mowie must często zastępuje się łagodniejszym have to (też „musi", ale zwykły obowiązek, a nie kategoryczny). Na tym poziomie trzymaj się prostego must.

Część 5: Should — rada i zalecenie

Should — to „warto", „powinieneś", „dobrze by było". Nie rozkaz, a rada. Jeśli must to szef, to should to przyjaciel.

Skrót: shouldn't = should not.

Kotwica: should = „powinno" (po polsku to ten sam sens). Zapamiętaj raz — więcej nie pomylisz.

Kiedy wybrać?

• „Nie wolno ci się spóźnić na samolot" → must not
• „Nie powinieneś się spóźniać" → shouldn't
• „Umiem gotować" → can
• „Muszę ugotować kolację" → must / have to
• „Powinieneś nauczyć się gotować" → should

Część 6: Pytania i przeczenia — bez do

To najczęstszy błąd Polaka, który dopiero co przyzwyczaił się do do/does (L6). Zapamiętaj: z modalem do nie jest potrzebne.

Pułapka nr 3: Does she can drive? — błąd. Poprawnie: Can she drive?. She doesn't can drive — błąd. Poprawnie: She can't drive.. Can she drives? — błąd. Po modalu czasownik bez -s.