Lekcja 2: Zaimki osobowe. Liczby 21–1000

Część 1: Osiem zaimków osobowych

Osiem słów. Wykuj je — i mówisz o kimkolwiek.

Zaimek	Polski	Przykład
ich	ja	Ich bin Katja.
du	ty	Du bist jung.
er	on	Er wohnt in Berlin.
sie	ona	Sie kommt aus Warschau.
es	ono	Es ist kalt.
wir	my	Wir lernen Deutsch.
ihr	wy (grupa kolegów)	Ihr seid schnell.
Sie	Pan / Pani / Państwo (formalne)	Sie sprechen gut Deutsch.

Kognatowy bonus: ich ≈ polskie ja (oba z praindoeuropejskiego eǵh-). mein później = polskie mój (ten sam rdzeń). DNA-owo niemiecki jest bliżej polskiego niż myślisz.

Du czy Sie?

Prosta zasada. Du = znajomym, dzieciom, rówieśnikom, rodzinie. To polskie „ty". Sie = nieznajomym dorosłym, szefowi, w urzędzie, w sklepie. To polskie „Pan / Pani / Państwo".

Jeśli wątpisz — mów Sie. Niemiec sam zaproponuje przejście na du („Sollen wir uns duzen?"), gdy uzna za stosowne. Polska analogia: „przejdźmy na ty".

Lustro polskie ↔ niemieckie: Polski rozróżnia płeć w grzeczności (Pan vs Pani vs Państwo). Niemieckie Sie jest jedno — działa na mężczyznę, kobietę, grupę. Mniej decyzji do podjęcia. Plus dla ciebie.

Pułapka! Słowo sie pojawia się TRZY razy z różnym znaczeniem: — sie (małe s, l. poj.) = ona: Sie trinkt Kaffee. — sie (małe s, l. mn.) = oni / one: Sie trinken Kaffee. — Sie (duże S) = Pan/Pani/Państwo: Sie trinken Kaffee. Jak odróżnisz „oni" od „Pan"? W piśmie — wielką literą. W mowie — kontekstem. Spokojnie, po tygodniu wyczuwasz.

---

Część 2: Liczby 21–100

Główna zasada: Niemcy liczą od końca

Po polsku: dwadzieścia pięć. Najpierw dziesiątki, potem jedności.

Po niemiecku: fünfundzwanzig. Najpierw jedności, potem dziesiątki. Między nimi — und (i).

25 = fünf + und + zwanzig = „pięć-i-dwadzieścia"

To nie żart. Tak jest. Polski też kiedyś tak liczył („pięć a dwadzieścia" — popatrz na stare teksty). I do dziś mamy lustrzaną logikę w godzinach: „pół do trzeciej" = „pół godziny przed trzecią". Niemiecki zachował, polski porzucił. Ty wracaj do tej staropolskiej gimnastyki — przyzwyczaisz się w 2-3 dni.

Dziesiątki

Liczba	Słowo	Co widać
20	zwanzig	osobne słowo
30	dreißig	drei + ßig (NIE -zig!)
40	vierzig	vier + zig
50	fünfzig	fünf + zig
60	sechzig	sech + zig (bez s!)
70	siebzig	sieb + zig (bez en!)
80	achtzig	acht + zig
90	neunzig	neun + zig

Pułapka! 30 to dreißig, nie dreizig. Jedyna dziesiątka z końcówką -ßig zamiast -zig. A 60 i 70 znowu gubią litery: sechzig (nie sechszig), siebzig (nie siebenzig). Ci sami leniwi Niemcy z lekcji 1.

Kognat strukturalny: niemieckie -zig ≈ polskie -dziesiąt (vierzig ≈ czterdzieści). Ten sam praindoeuropejski rdzeń dḱmt- („dziesięć"). Bezpłatne wsparcie pamięci.

Liczby złożone 21–99

Wzór: jedność + und + dziesiątka

Liczba	Rozkład	Słowo
21	1 + und + 20	einundzwanzig
34	4 + und + 30	vierunddreißig
47	7 + und + 40	siebenundvierzig
56	6 + und + 50	sechsundfünfzig
68	8 + und + 60	achtundsechzig
73	3 + und + 70	dreiundsiebzig
85	5 + und + 80	fünfundachtzig
99	9 + und + 90	neunundneunzig

Okrągłe dziesiątki (20, 30, 40...) — bez und. Po prostu samo słowo.

Wymowa: wszystkie dziesiątki kończą się na -zig, które czyta się „cichś" (pamiętaj: -ig = „ich"). Wyjątek — dreißig: „drajsich".

---

Część 3: Liczby 100–1000

Setki

Liczba	Słowo
100	(ein)hundert
200	zweihundert
300	dreihundert
400	vierhundert
500	fünfhundert
600	sechshundert
700	siebenhundert
800	achthundert
900	neunhundert
1000	(ein)tausend

Dla 100 mów po prostu hundert. „Einhundert" — tylko jeśli chcesz podkreślić „dokładnie sto, nie dwieście".

Kognat: niemieckie tausend ≈ polskie tysiąc (oba z prasłowiańsko-praindoeuropejskiego tūs- przez germańskie pożyczki). Słowo prawie identyczne — nie ucz się go, ono już siedzi.

Liczby złożone — składamy klocki

Kolejność: setki + jedności + und + dziesiątki

Tak, jedności wciąż przed dziesiątkami. Setki — na samym początku.

Liczba	Rozkład	Słowo
115	100 + 15	hundertfünfzehn
243	200 + 3-und-40	zweihundertdreiundvierzig
671	600 + 1-und-70	sechshunderteinundsiebzig
999	900 + 9-und-90	neunhundertneunundneunzig

Kotwica. Zapamiętaj kolejność: setki — jedności — und — dziesiątki. 738 = sieben (setki) + hundert + acht (jedności) + und + dreißig (dziesiątki) = siebenhundertachtunddreißig. Długie? Tak. Logiczne? Też. Składaj po kawałku, nie staraj się wypowiedzieć jednym ciągiem.

---