Lekcja 7: Czas terazniejszy czasownikow regularnych — -AR, -ER, -IR

Jak pracowac z ta lekcja

1. Przeczytaj — zrozum trzy schematy koncowek (5 minut)
2. Przegnaj game na glos przez wszystkie 6 osob
3. Matryca — odpowiadaj na pytania, przelaczajac osoby

To silnik jezyka. Wszystko, co przyjdzie po Lekcji 7, sie odmienia. Wbij dzis trzy tabele — kolejne 40 lekcji bedzie dwa razy latwiejsze.

Czesc 1: Trzy koniugacje — trzy rodziny koncowek

W hiszpanskim kazdy regularny czasownik konczy sie na -AR, -ER albo -IR. Te trzy koncowki to trzy "nazwiska". Kazde ma swoj wlasny zestaw koncowek osobowych.

Polskie lustro: polszczyzna tez ma kilka koncowek dla kazdego czasu. Czytam, czytasz, czyta, czytamy, czytacie, czytaja — szesc form, kazda inna. Twoj mozg ma to wbite od dziecka. Hiszpanski robi dokladnie to samo — szesc form, kazda z wlasna koncowka. Gestosc znana, zero rewolucji. Roznica taka, ze w hiszpanskim wzorce sa bardzo regularne — wiekszosc czasownikow idzie po jednej z trzech sciezek. I jeszcze: zaimek osobowy (yo, tu, el…) zwykle sie opuszcza — dokladnie jak po polsku ("ide", nie "ja ide").

Glowne: koncowki -ER i -IR sa prawie identyczne. Roznia sie tylko w nosotros i vosotros. Para blizniakow.

Algorytm w 3 krokach

1. Wez bezokolicznik: hablar
2. Odetnij -AR / -ER / -IR: rdzen habl-
3. Dolacz koncowke osobowa

Czesc 2: -AR — czasowniki pierwszej grupy (hablar — mowic)

Tilde: vosotros hablais — jedyna forma z tildą w tej paradygmacie. Aguda, konczy sie na -s → tilde konieczna (pamietasz regule z Lekcji 1?).

Przegon na glos: hablo, hablas, habla, hablamos, hablais, hablan. Powtorz piec razy.

Porownanie z polskim: mowie / mowisz / mowi / mowimy / mowicie / mowia — polskie koncowki tez zmieniaja sie z osoba. Polak nie musi sie uczyc tej idei — tylko konkretnych dzwiekow.

Czesc 3: -ER — czasowniki drugiej grupy (comer — jesc)

Przegon na glos: como, comes, come, comemos, comeis, comen.

Czesc 4: -IR — czasowniki trzeciej grupy (vivir — mieszkac, zyc)

Przegon na glos: vivo, vives, vive, vivimos, vivis, viven.

Uwaga slownictwowa: hiszpanskie vivir obejmuje i polskie "mieszkac" (gdzies), i "zyc" (egzystowac). Kontekst rozstrzyga: Vivo en Madrid = "Mieszkam w Madrycie", ale Vivir es bonito = "Zyc jest pieknie".

Czesc 5: Porownanie trzech schematow — gdzie sie rozchodza?

Zapamietaj tak:

• yo — zawsze -o dla wszystkich trzech grup. Prezent.
• -ER i -IR — blizniaki. Rozchodza sie tylko w nosotros (-emos vs -imos) i vosotros (-eis vs -is).
• Wszystkie formy 3 osoby l.mn. — na -n (-an / -en).
• Wszystkie formy 1 osoby l.mn. — na -mos (-amos / -emos / -imos).

Pulapki

Pulapka 1: habla to "on/ona mowi" i "Pan/Pani mowi" (formalne usted). Kontekst rozstrzyga.

Pulapka 2: vosotros — tylko w Hiszpanii. W Ameryce Lacinskiej zamiast vosotros hablais mowia ustedes hablan.

Pulapka 3: Nie myl comemos (-ER) i vivimos (-IR). To jedyne miejsce, gdzie -ER i -IR rozchodza sie w 1 l.mn.

Pulapka 4: Po polsku "jem chleb" — bez zaimka, bo koncowka mowi, kto je. Hiszpanski dziala tak samo — como pan.

Czesc 6: Kiedy opuszczac zaimek

W hiszpanskim koncowka juz niesie osobe. Dlatego zaimek najczesciej opuszczamy — dokladnie jak po polsku ("ide do sklepu", nie "ja ide do sklepu").

Regula kciuka: zaimek opuszczaj domyslnie. Wlaczaj tylko gdy potrzebny kontrast lub jasnosc (zwlaszcza z 3 osoba, gdzie habla moze byc i "on", i "ona", i "Pan/Pani").

Czesc 7: Pytania — trzy sposoby

Zadnych czasownikow posilkowych jak w angielskim. Trzy sposoby:

1. Intonacja (najczestszy): struktura jak w twierdzeniu, ton w gore. Hablas espanol. → ¿Hablas espanol? Marta trabaja aqui. → ¿Marta trabaja aqui?

2. Inwersja: czasownik przed podmiotem. Marta habla ingles. → ¿Habla Marta ingles? Tus padres viven en Sevilla. → ¿Viven tus padres en Sevilla?

3. Slowo pytajne (Lekcja 8): ¿Donde vives? ¿Que comes? ¿Cuando trabajas?

Odwrocony znak: nie zapominaj o ¿ na poczatku pytania (Lekcja 1).

Slownictwo — Stalowa dziesiatka

Wszystkie regularne, scisle wedlug schematow powyzej.

Estudiar vs aprender: estudiar = "uczyc sie / studiowac" (zorganizowana nauka). Aprender = "nabywac umiejetnosc" (uczyc sie czegos nowego). Estudio espanol — zasiadam do nauki. Aprendo espanol — opanowuje hiszpanski.

Pulapka czytania: leer ma dwie e. 3 l.poj. = lee ("on czyta"); 3 l.mn. = leen ("oni czytaja"). Wymowa "le-e" / "LE-en" — dwie sylaby.

Cwiczenia

Cwiczenie 1. Odmien czasownik we wszystkich 6 osobach

Bez podgladania w tabele:

1. trabajar (pracowac)
2. aprender (uczyc sie)
3. escribir (pisac)

Cwiczenie 2. Wstaw czasownik w poprawnej formie

1. Yo ___ (hablar) espanol.
2. ¿Tu ___ (vivir) en Madrid?
3. Maria ___ (estudiar) medicina.
4. Nosotros ___ (comer) en casa.
5. Vosotros ___ (escribir) un libro.
6. Los ninos ___ (aprender) ingles en la escuela.
7. ¿Usted ___ (trabajar) aqui?
8. Mi padre y yo ___ (leer) el periodico.
9. ¿Que ___ (beber) ustedes?
10. Ana ___ (comprar) pan.

Cwiczenie 3. Przetlumacz z polskiego na hiszpanski

1. Pracuje w Barcelonie.
2. Czy jesz ryby? — pescado
3. Mieszkamy w malym mieszkaniu. — un piso pequeno
4. Oni ucza sie polskiego.
5. Anna czyta ksiazke.
6. Gdzie wy mieszkacie? (formalnie, Am. Lac.)
7. Co kupujesz?
8. Dzieci pija mleko. — los ninos, leche
9. Moj brat pisze list. — una carta
10. Co studiujecie? (Hiszpania, vosotros)

Cwiczenie 4. Zamien twierdzenie w pytanie (dwoma sposobami)

Przyklad: Marta habla ingles. → ¿Marta habla ingles? / ¿Habla Marta ingles?

1. Vosotros vivis en Sevilla.
2. Carlos trabaja en un banco.
3. Los estudiantes leen mucho.
4. Tu comes carne.
5. Mi hermana estudia frances.

Cwiczenie 5. Mini-dialog

Przetlumacz na hiszpanski:

— Czesc! Gdzie mieszkasz? — Mieszkam w Madrycie. A ty? — Ja mieszkam w Warszawie. Pracuje i ucze sie hiszpanskiego. — Czy czytasz duzo po hiszpansku? — Czytam ksiazki i pisze listy. Ucze sie kazdego dnia. — cada dia

Sciaga z lekcji

TRZY KONIUGACJE — TRZY RODZINY KONCOWEK

         -AR (hablar)    -ER (comer)     -IR (vivir)
yo       -o    hablo     -o    como      -o    vivo
tu       -as   hablas    -es   comes     -es   vives
el/ella  -a    habla     -e    come      -e    vive
nosotros -amos hablamos  -emos comemos   -imos vivimos
vosotros -ais  hablais   -eis  comeis    -is   vivis
ellos    -an   hablan    -en   comen     -en   viven

ZAPAMIETAJ KLUCZE:
  yo       → zawsze -o
  -ER i -IR → blizniaki, rozchodza sie tylko w nosotros/vosotros
  ellos    → zawsze -n
  nosotros → zawsze -mos
  tilde    → tylko w vosotros: hablais, comeis, vivis

ALGORYTM:
  1. Wez bezokolicznik:       hablar
  2. Odetnij -AR / -ER / -IR: habl-
  3. Dolacz koncowke:         habl + amos → hablamos

ZAIMEK — DOMYSLNIE OPUSZCZAMY
  Hablo espanol.   (nie: Yo hablo espanol.)
  Wlaczamy tylko dla kontrastu: Yo hablo, tu escuchas.
  Polskie lustro: "mowie", nie "ja mowie".

PYTANIE — TRZY SPOSOBY
  1. Intonacja:    ¿Hablas espanol? ↗
  2. Inwersja:     ¿Habla Marta ingles?
  3. Slowo pytajne: ¿Donde vives? (Lekcja 8)

STALOWA DZIESIATKA:
  -AR: hablar, trabajar, estudiar, comprar
  -ER: comer, leer, aprender, beber
  -IR: vivir, escribir

PULAPKI:
  • habla  = "on/ona mowi" I "Pan/Pani mowi" (usted)
  • hablan = "oni mowia"   I "Panstwo mowia" (ustedes)
  • vosotros — tylko w Hiszpanii; w Am. Lac. → ustedes
  • comemos vs vivimos — jedyne rozejscie -ER / -IR w 1 l.mn.

Nastepna lekcja: Lekcja 8 — Przeczenie i slowa pytajace. Dowiesz sie, jak powiedziec "nigdy nikt nic nie robi" jedna fraza (hiszpanski lubi podwojne przeczenia — dokladnie jak polski!), i zbudujesz pelen arsenal que / quien / cuando / donde / como / cuanto / por que.