Lekcja 28: Zdania względne (relative clauses)

Część 1: Czym jest zdanie względne

Weź dwa proste zdania:

The man is my brother. The man is standing over there.

Oba są o tej samej osobie. Aby nie powtarzać „the man", angielski wiąże je przez zaimek względny (who) i zamienia drugie w zdanie podrzędne, opisujące rzeczownik w pierwszym:

The man who is standing over there is my brother.

To jest właśnie relative clause — zdanie podrzędne, które opisuje rzeczownik i przyłącza się do niego przez jedno z pięciu słów:

Reguła młota: who — dla osób, which — dla nie-osób, that — uniwersalne, ale tylko w definiujących zdaniach podrzędnych (patrz niżej).

Część 2: who, which, that — podstawowa trójka

who dla osób

I know a girl who speaks five languages. Znam dziewczynę, która mówi pięcioma językami.

which dla przedmiotów i idei

This is the book which changed my life. To jest książka, która zmieniła moje życie.

that — uniwersalne, ale tylko w defining

The man that I met yesterday is a doctor. Mężczyzna, którego spotkałem wczoraj, jest lekarzem.

The film that we watched was boring. Film, który oglądaliśmy, był nudny.

Wskazówka dla polskojęzycznych: polskie „który / która / które / którzy" — jedno słowo z różnymi końcówkami, angielskie — trzy słowa. Wybór jest trywialny: osoba → who, nie-osoba → which, lub that dla obu w zdaniach definiujących.

Część 3: where i whose — dla miejsca i przynależności

where — dla miejsca

That's the café where we first met. Tam jest kawiarnia, gdzie się po raz pierwszy spotkaliśmy.

Russia is the country where I was born. Rosja to kraj, w którym się urodziłem.

where zastępuje „w/na/u tego miejsca", więc przyimek w zdaniu podrzędnym nie jest potrzebny: „in which" można, ale zwykle — where.

whose — dla przynależności

I know a man whose son is a famous actor. Znam człowieka, którego syn jest znanym aktorem.

That's the house whose roof is red. To dom, którego dach jest czerwony.

whose — to nie tylko „czyj"; to każda przynależność (włącznie z „którego"). Stosuje się i do osób, i do przedmiotów.

Część 4: Defining a non-defining — główna reguła przecinka

To centralne rozróżnienie tej lekcji. W angielskim przecinek zmienia znaczenie.

Defining (definiujące) — bez przecinków

Zdanie podrzędne jest konieczne, aby zrozumieć, o kim/czym mowa. Usuń je — fraza traci sens.

The man who lives next door is a doctor. Ten mężczyzna, który mieszka obok, jest lekarzem.

Jeśli usuniesz „who lives next door", nie wiadomo, który z wszystkich mężczyzn. Zdanie podrzędne definiuje.

Non-defining (niedefiniujące) — Z przecinkami

Zdanie podrzędne daje dodatkową informację. Usuń je — fraza zachowa sens.

My father, who lives in Moscow, is a doctor. Mój ojciec, który mieszka w Moskwie, jest lekarzem.

„My father" i bez zdania podrzędnego jest jasne, o kim mowa — każdy ma jednego ojca. Przecinki pokazują: to jest uzupełnienie, nie doprecyzowanie.

Porównaj na tym samym rzeczowniku

Ważna reguła: w non-defining nie można używać that. Tylko who, which, where, whose.

Źle: My father, that lives in Moscow… Dobrze: My father, who lives in Moscow…

Intonacja: w non-defining słyszysz pauzy (tam, gdzie przecinki); w defining — bez pauz, zdanie podrzędne „przyrasta" do rzeczownika.

Część 5: Kiedy można pominąć zaimek względny

W defining zdaniach podrzędnych zaimek można pominąć, jeśli jest dopełnieniem (object) w zdaniu podrzędnym, a nie podmiotem (subject).

Można pominąć (zaimek to dopełnienie)

The book (that) I read was great. „I" — podmiot zdania podrzędnego, that — dopełnienie → można pominąć.

The man (who/that) I met yesterday. „I" — podmiot, who/that — dopełnienie → można.

Nie można pominąć (zaimek to podmiot)

The book which changed my life. which — podmiot zdania podrzędnego → pominąć nie można.

The man who lives next door. who — podmiot → pominąć nie można.

Test: czy można podstawić „on/ona/ono" po zaimku?

• The book that I read — po that idzie podmiot (I) → zaimek można usunąć.
• The book that changed my life — po that idzie czasownik (changed) → pominąć nie można.

W non-defining zaimka pominąć nie można nigdy: My father, who lives in Moscow,… — who obowiązkowe.

Część 6: Zaimek + przyimek

W mowie potocznej angielski przyimek przechodzi na koniec zdania podrzędnego:

The man (who) I was talking to is a lawyer. Mężczyzna, z którym rozmawiałem, jest prawnikiem.

The house (that) we lived in was very old. Dom, w którym mieszkaliśmy, był bardzo stary.

W formalnym angielskim przyimek można wynieść do przodu, ale wtedy nie można użyć that — tylko whom (dla osób) lub which:

The man to whom I was talking is a lawyer. (formalnie) The house in which we lived was very old. (formalnie)

Na poziomie B1 — zostawiaj przyimek na końcu. To naturalny angielski.

Subtelność: w ścisłym formalnym piśmie po przyimku używa się whom, a nie who: the man to whom I was talking. W mowie potocznej whom prawie zniknęło; the man who I was talking to lub the man I was talking to — norma.

Część 7: Podsumowanie — trzy pułapki polskojęzycznego

1. „Który" w polskim — jedno słowo (z odmianą), w angielskim — trzy. Nie pisz the book who — to o osobie. Tylko which lub that.

2. Przecinki to znaczenie, nie kaprys interpunkcyjny. The sister who lives in London (jedna z sióstr) ≠ the sister, who lives in London, (jedyna).

3. W polskim „który" nie można pominąć, w angielskim często można. The book I read yesterday — normalny angielski. Chce się dodać which/that, ale nie trzeba.