Lekcja 1: Dźwięki, ortografia i angielski alfabet

Część 1: Najważniejsze, co trzeba zrozumieć o angielskim

Angielski nie jest fonetyczny. Słowo pisze się jednak, czyta inaczej. I często te same litery dają różne dźwięki w różnych słowach.

To nie kosmetyka — to przewrót w sposobie myślenia. Polski jest fonetyczny: „kot" czytasz „kot", litera „o" to zawsze litera „o". W angielskim litera a w słowach cat, car, about, any, name daje pięć różnych dźwięków. Wiecznie „rozszyfrowywać" zapisu nie da rady — trzeba uczyć się brzmienia całego słowa.

Wniosek praktyczny: każde nowe słowo ucz jako parę „dźwięk + zapis", a nie jako zapis, z którego „wywnioskujesz" dźwięk.

Drugie:

W alfabecie jest 26 liter. Samogłosek tylko 5 (a, e, i, o, u), plus y — czasem samogłoska. Ale samogłoskowych dźwięków w angielskim jest około 20. Rozbieżność kolosalna.

I trzecie — dla polskojęzycznego najtrudniejsze:

W angielskim są dźwięki, których nie ma w polskim. Trzeba je postawić od zera, nie podmieniać polskim odpowiednikiem. Główne: międzyzębowe th, dwuwargowe w (nie mylić z wargowo-zębowym v), krótkie i (nie polskie „i"), otwarte æ (nie polskie „e").

---

Część 2: Alfabet — 26 liter

Każda litera ma nazwę (jak polskie „be", „ce") i dźwięk (często kilka). Nazwę trzeba znać, żeby dyktować po literach (spelling) — w Anglii i Ameryce robią to ciągle: imię przez telefon, nazwisko recepcjonistce, e-mail koledze.

Litera	Nazwa	Transkrypcja
A a	A	ej
B b	B	bi
C c	C	si
D d	D	di
E e	E	i
F f	F	ef
G g	G	dżi
H h	H	ejcz
I i	I	aj
J j	J	dżej
K k	K	kej
L l	L	el
M m	M	em
N n	N	en
O o	O	oł
P p	P	pi
Q q	Q	kju
R r	R	ar (BrE) / aar (AmE)
S s	S	es
T t	T	ti
U u	U	ju
V v	V	wi
W w	W	dabl-ju
X x	X	eks
Y y	Y	łaj
Z z	Z	zed (BrE) / zi (AmE)

Zauważ: nazwa litery i dźwięk, który ona daje w słowie, to różne rzeczy. Litera C nazywa się „si", ale w słowie cat daje dźwięk „k", a w słowie city — dźwięk „s". Dźwięk wyznacza słowo, nie litera.

---

Część 3: Cztery dźwięki, których nie ma w polskim

Dźwięk th — bezdźwięczne (w słowach think, three, thank)

Wysuń czubek języka między zęby i wydychaj bez głosu. Podobne do „s", ale z językiem między zębami, nie za nimi. Nie polskie „s"! Nie polskie „f"!

Słowa: think (myśleć), three (trzy), thank you (dziękuję), thirty (trzydzieści).

Dźwięk th — dźwięczne (w słowach this, that, the)

To samo położenie języka między zębami, ale z głosem. Podobne do „z", ale język — między zębami. Nie polskie „z"! Nie polskie „w"!

Słowa: this (ten), that (tamten), the (rodzajnik określony), they (oni).

Błąd nr 1 polskojęzycznego: zamieniać oba th na „s"/„z" lub „f"/„w". Zrozumieją cię, ale rozpoznają od razu.

Dźwięk w vs v

W polskim nie ma dźwięku w (angielskiego). Jest „w" — to angielskie v (zęby dotykają dolnej wargi). Angielskie w — wargi wyciągają się w trąbkę i prawie się stykają, bez udziału zębów.

W (trąbka)	V (zęby + warga)
we	very
water	visit
want	voice
white	view

Łamaniec dla buzi: We visit very wet villages.

Krótkie i (w słowach sit, it, this)

Nie polskie „i" (jak w „siny") ani „y". To krótki, rozluźniony dźwięk — coś pomiędzy. Szczęka rozluźniona, język nie napina się.

Krótkie i	Długie ee (to jest „i")
sit (siedzieć)	seat (miejsce)
ship (statek)	sheep (owca)
it (to)	eat (jeść)
this (ten)	these (te)

Błąd nr 2: mówić polskie „i" w obu przypadkach. Wtedy ship i sheep dla ciebie to jedno słowo — a dla Anglika to „statek" i „owca".

Dźwięk æ (w słowach cat, man, apple)

Nie polskie „e" ani polskie „a". Usta otwarte szeroko, jak do „a", ale język wysunięty do przodu, jak do „e". Brzmi „płasko" i szeroko.

Słowa: cat (kot), man (mężczyzna), apple (jabłko), thank (dziękuję), and (i).

Błąd nr 3: mówić polskie „e" — wyjdzie bet (zakład) zamiast bat (kij).

---

Część 4: Akcent — gdzie siedzi siła słowa

W angielskim, podobnie jak w polskim, akcent jest ruchomy — w jednym słowie na pierwszej sylabie, w innym — na drugiej, w trzecim — na trzeciej. Zgadnąć się nie da: zapamiętuj wraz ze słowem.

Najważniejsze: w nieakcentowanych sylabach samogłoski „głuchną" — stają się bardzo krótkim, neutralnym dźwiękiem (szwa, ə). To znaczy: słyszysz tylko akcentowaną sylabę wyraźnie, reszta — kasza.

Przykłady (wielka litera = sylaba akcentowana):

• HEL-lo — „he-LOŁ"
• good-BYE — „gud-BAJ"
• THANK you — „SENK ju"
• com-PU-ter — „kem-PJU-te"
• BA-na-na — „be-NA-ne"

W praktyce: słysząc nowe słowo, od razu zapisz, gdzie pada akcent. Bez tego słowo brzmi „po polsku", czyli nieprawidłowo.

---

Część 5: Liczby 0–20

Prosty blok pamięci. Liczby 13–19 kończą się na -teen, liczby 20, 30… kończą się na -ty. Ten kontrast usłyszysz w L2.

#	Słowo	Transkrypcja
0	zero / oh	ZI-roł / OŁ
1	one	łan
2	two	tu
3	three	sri (ale z th!)
4	four	fo
5	five	fajw
6	six	siks
7	seven	SE-wen
8	eight	ejt
9	nine	najn
10	ten	ten
11	eleven	i-LE-wen
12	twelve	twelw
13	thirteen	sy-TIN
14	fourteen	fo-TIN
15	fifteen	fif-TIN
16	sixteen	siks-TIN
17	seventeen	se-wen-TIN
18	eighteen	ej-TIN
19	nineteen	najn-TIN
20	twenty	TWEN-ti

Zauważ: zero Anglicy wymawiają na różne sposoby: zero w matematyce, oh w numerach telefonu, nil w wyniku meczu.

Pułapka: thirteen (13) i thirty (30) brzmią podobnie. Różnica — w akcencie: thir-TEEN (na drugiej sylabie) vs THIR-ty (na pierwszej). To krytyczne przy liczeniu pieniędzy.

---